Haaien bij Zakynthos komen voor, maar de kans dat je er tijdens een vakantie eentje ziet is bijzonder klein. In de Ionische Zee, waar Zakynthos ligt, leven onder andere de blauwe haai, de hondshaai, de voshaai en heel af en toe een reuzenhaai of makreelhaai. Die soorten houden zich vooral op in open en diep water, ver buiten de baaien en stranden waar toeristen zwemmen. Incidenten met haaien zijn in heel Griekenland uiterst zeldzaam en van Zakynthos zijn geen recente aanvallen bekend. Wat je bij Zakynthos wél in het water tegenkomt, is veel interessanter: de onechte karetschildpad en, met wat geluk, de Mediterrane monniksrob. Zwemmen en snorkelen is er dan ook gewoon veilig, zolang je de normale regels voor zee en stroming in acht neemt.
Welke haaien leven er in de Ionische Zee?
De Middellandse Zee herbergt tientallen haaiensoorten, en de Ionische Zee aan de westkant van Griekenland is daar geen uitzondering op. De meeste daarvan zijn klein en volstrekt ongevaarlijk, zoals de hondshaai en de kathaai, die op de bodem leven en zich voeden met kreeftachtigen en kleine vis. Grotere soorten die in dit zeegebied voorkomen zijn de blauwe haai, de voshaai en de makreelhaai. Die jagen in open water op scholen vis en inktvis en komen zelden in de buurt van de kust.
Een bijzondere gast is de reuzenhaai, de op één na grootste vis ter wereld. Dit dier eet uitsluitend plankton en is voor mensen volkomen ongevaarlijk. Hij wordt af en toe gezien in Griekse wateren, meestal door vissers op zee. Op Wikipedia vind je een overzicht van de soorten en hun leefgebied. Veel van deze haaien staan bovendien als bedreigd of kwetsbaar op de Rode Lijst van de IUCN, vooral door overbevissing en bijvangst. De populaties in de Middellandse Zee zijn de afgelopen decennia sterk gekrompen.
Hoe groot is de kans op een ontmoeting bij Zakynthos?
Heel klein. De stranden van Zakynthos, zoals die rond de baai van Laganas, Tsilivi, Alykes en Gerakas, liggen in ondiepe, beschutte baaien. Haaien die groot genoeg zijn om indruk te maken, blijven daar ver vandaan. Ze volgen scholen vis in dieper water en hebben geen enkele reden om tussen badgasten te zwemmen. De zeldzame waarnemingen in Griekenland gaan vrijwel altijd over vissers die een haai in hun netten aantreffen of een dier zien vanaf een boot op open zee.
Wereldwijd houdt het Florida Museum of Natural History met het International Shark Attack File alle bevestigde haaienincidenten bij. De Middellandse Zee staat daar al tientallen jaren lang onderaan de lijst. Je loopt op Zakynthos meer risico door een verkeerde inschatting van de stroming of door te lang in de zon te liggen dan door een haai. Dat is geen geruststellend praatje, maar simpelweg wat de cijfers laten zien.
Wat kom je wél tegen in het water?
Zakynthos staat bekend om de onechte karetschildpad, in het Latijn Caretta caretta. De baai van Laganas is een van de belangrijkste nestgebieden voor deze schildpad in de hele Middellandse Zee. In de zomer komen de vrouwtjes 's nachts aan land om eieren te leggen op stranden als Gerakas, Dafni, Sekania en Kalamaki. Overdag zie je ze regelmatig aan de oppervlakte komen om adem te halen, vooral vanaf een bootje of vanaf de kust bij Laganas en Marathonisi.
Daarnaast leeft rond het eiland de Mediterrane monniksrob, een van de zeldzaamste zeezoogdieren ter wereld. De dieren rusten en werpen hun jongen in zeegrotten langs de westkust en bij het schiereiland Keri. Je ziet ze niet vaak, maar het gebeurt. Om beide soorten te beschermen is het Nationaal Zeepark van Zakynthos opgericht, dat de baai van Laganas en de omliggende kust omvat. De organisatie ARCHELON zet zich al tientallen jaren in voor de bescherming van zeeschildpadden in Griekenland en heeft op Zakynthos vrijwilligers aan het werk.
Is zwemmen en snorkelen bij Zakynthos veilig?
Ja. De zee rond Zakynthos is helder, meestal kalm en goed geschikt voor zwemmen en snorkelen. Haaien zijn daarbij geen factor. Waar je wél op let, is hetzelfde als op elk ander Grieks eiland: let op de vlaggen en aanwijzingen van strandwachten waar die aanwezig zijn, ga niet te ver uit de kust bij wind uit zee en houd rekening met boten in drukke baaien. Op sommige stranden kunnen zee-egels op de rotsen zitten, dus waterschoenen zijn geen overbodige luxe bij rotsachtige kusten als Keri en Porto Limnionas.
Snorkelen is vooral mooi langs de rotsachtige west- en zuidkust, bij de Blauwe Grotten in het noorden en rond het eilandje Marathonisi. Daar zie je zeebaarzen, lipvissen, octopussen en soms een schildpad. Wie kwallen tegenkomt, doet er goed aan om even uit het water te gaan; ze zijn er niet altijd, maar in sommige periodes drijven er meer rond dan in andere.
Hoe gedraag je je bij schildpadden en robben?
De regels in het zeepark zijn er niet voor niets. Houd altijd afstand van een schildpad, raak ze nooit aan en ga er niet achteraan zwemmen. Boottochten die beloven dat je "gegarandeerd" schildpadden ziet en dicht op de dieren varen, kun je beter mijden; kies voor een aanbieder die de regels van het park respecteert. In het nestgebied van Laganas gelden beperkingen voor boten en snelheid, en op de neststranden mag je 's nachts niet komen en overdag geen parasols in het zand steken in de aangewezen zones.
- Minimaal enkele meters afstand houden van schildpadden in het water.
- Geen flitsfotografie bij dieren, ook niet vanaf de kant.
- Nooit een rustende monniksrob benaderen of een grot binnengaan waar er een ligt.
- Afval meenemen, want plastic wordt door schildpadden aangezien voor kwallen.
Waar vind je betrouwbare informatie over de natuur op Zakynthos?
Voor algemene reisinformatie over het eiland is de officiële site van de Griekse toeristenorganisatie, Visit Greece, een goed startpunt. Over schildpadden en de regels in het beschermde gebied lees je het meest betrouwbaar bij ARCHELON en bij het informatiecentrum van het zeepark zelf, dat je in de omgeving van Laganas vindt. Lokale duikscholen op het eiland weten precies wat er onder water leeft en organiseren ook snorkeltochten langs de kust.
Wie met kinderen reist, kan het verhaal van de haaien gerust omdraaien: het bijzondere aan Zakynthos is niet wat er mogelijk gevaarlijk is, maar wat er beschermd wordt. Een schildpad die naast je bootje opduikt om adem te halen, is een herinnering die veel langer blijft hangen dan welke sensatie over haaien dan ook.
